Groene Boekje:
|
Maar:
|
Logischer:
|
2. Klinkers |
| dwarslaesie, laesie |
Lange klinkers in een open lettergreep krijgen een enkel teken. Daarom was vorige keer 'aetiologie' ook alsnog veranderd in 'etiologie' |
dwarslesie, lesie |
4. Accenttekens |
| aloeëtje |
Een slordigheidje |
aloëetje |
| cliëntèle |
Zo was het in 1995, maar dat werd meteen verbeterd. In de online-versie staat het zonder trema |
clientèle |
| décafeïné (4) |
Is het accent nodig voor de uitspraak? De Leidraad vond op p. 58 (regel 7.5.f) in ieder geval zelf van niet |
decafeïné |
| variété |
Een Frans woord dat gangbaar is geworden, verliest zijn accenttekens. Vergelijk 'procedé'. Maar het gaat om een tweeklank, dus lijkt een trema nodig |
variëté? |
6. Los, aaneen of met koppelteken? |
| 5 eurobiljet |
Hij heeft 5 eurobiljetten vervalst. Het is wel 'vijfeurobiljet', en 80-jarige |
5-eurobiljet |
| aussie-Engels |
Geen touw aan vast te knopen. Het is wel Oudfries en Zwartamerikaans. Of zwart-Amerikaans? De toelichting van de Taalunie maakt het niet veel duidelijker |
Aussie-engels |
| big bangtheorie |
Aaneen, toch? Net als, noem maar wat, 'broodjeaapverhaal'? |
bigbangtheorie |
| BSE (Boviene Spongiforme Encefalopathie) (10) |
Te veel eer, de ziekte ook voluit met hoofdletters |
BSE (boviene spongiforme encefalopathie) |
| ditjes-en-datjes (2) |
Merkwaardig: mijn en dijn, mitsen en maren, wijd en zijd, willens en wetens... |
ditjes en datjes? |
| drievierde, vijfachtste (2) |
Volgens regel 6.N schrijven we de teller en de noemer van een breuk los, behalve als die deel uitmaakt van een meerledige samenstelling |
drie vierde, vijf achtste |
| grand-prixtoernooi (2) |
Tegenover grandslamtoernooi zonder streepje. Volgens de Taalunie omdat de regels rond het Frans anders zijn dan die rond ontleningen in het Engels |
grandprixtoernooi? |
| halfopen |
Begrijp ik niet. Het is wel 'wijd open' |
half open? wijdopen? |
| heao |
Er is een ragfijn onderscheid tussen havo en hbo: het eerste is een letterwoord, het tweede een initiaalwoord. Vandaar havoër en hbo'er. Maar wat is heao, een letterwoord, een initiaalwoord, of een hybride vorm? De Taalunie heeft inmiddels besloten tot heaoër |
heao'er? heaoër? |
| softwareindustrie (3) |
Klinkerbotsing |
software-industrie |
| vandoen |
Dan ook 'temaken'. Daar wil ik niets mee vandoen hebben |
van doen |
| terzelfder tijd |
Vergelijk 'tegelijkertijd' en 'tezelfdertijd'. We hebben 'tegoed hebben' tegenover 'tekortschieten' en 'tot stand komen' tegenover 'tentoonstellen'. Wat is de regel? |
terzelfdertijd? |
| zesmiljoenste (4) |
Je zou verwachten dat ze allemaal even gecontroleerd waren op regel 6.N, maar nee hoor |
zes miljoenste |
| zwart-Amerikaans |
Lijkt me net als Poldernederlands en Verkavelingsvlaams |
Zwartamerikaans |
8. Samenstelling met tussenletters -e- of -en- |
| afgiftekantoor (2) |
'Afgifte' kent, anders dan 'aangifte' en 'uitgifte', alleen een meervoud op n en niet op s. Vervalt: 'afgiftes' staat er nu bij |
afgiftenkantoor |
| giraffenhals (2) |
Het meervoud van 'giraffe' is 'giraffen' en 'giraffes'. Dus 'giraffehals'. Maar het meervoud van 'giraf' is alleen 'giraffen' - telt alleen die vorm? |
giraffehals? |
| gemeente, gedachte (7) |
Het is gemeenteraad, want het meervoud van gemeente is zowel gemeentes als gemeenten. Zo ook dorpsgemeenteraad en groeigemeenteraad. Maar let op: het moet zijn centrumgemeentenraad en forensengemeentenraad, want die hebben alleen een meervoud met een n en niet met een s.
Iets dergelijks geldt voor gedachte (meervoud met n en s) en hoofd- en bijgedachte (meervoud alleen met n). Dus: gedachtebepaling, maar hoofdgedachtenbepaling |
|
9. Afleiding met tussenletters -e- of -en- |
| gezamenlijk |
Er is geen grondwoord 'gezamen', dus het is mij niet duidelijk waarom het, volgens regel 9.A, niet 'gezamelijk' zou moeten zijn |
gezamelijk? |
10. Samenstelling of afleiding met of zonder tussenletter -s- |
carnavalsstoet,
carnavalstoet |
Het is 'stationshal' dus 'Stationsstraat'. Het is uitsluitend 'carnavalsfeest', '-kraker', '-optocht', '-vereniging', maar 'carnavalsstoet' mag opeens ook zonder tussen-s. Verrassend hoor. De fout is wel telefonisch erkend door de Taalunie, maar niet verbeterd |
carnavalsstoet |
| seizoenarbeider (2) |
De 'seizoenarbeider' staat pal onder 'seizoenarbeid, seizoensarbeid'. Maar 'seizoensarbeider' kan kennelijk volstrekt niet door de beugel |
seizoenarbeider,
seizoensarbeider |
| uitzichtsloos (6) |
Uitzichtloos, uitzichtlozer, uitzichtsloost? |
uitzichtloos |
11. Werkwoorden |
| vermarkten, vermarkte, vermarkt (3) |
De regel voor de verleden tijd van regelmatige werkwoorden (11.3) zegt: stam plus -te |
vermarktte |
13. Speciale meervouden van zelfstandige naamwoorden |
| butterflys (7) |
Regel 13.B: 'Als het grondwoord eindigt op een lange klinker die we met één letterteken en zonder accent schrijven, gebruiken we een apostrof voor de meervouds-s' |
butterfly's |
| cafés-brasseries (1) |
Het meervoud van 'café-restaurant' is 'café-restaurants' maar van 'café-brasserie' is het meervoud 'cafés-brasseries' |
café-brasseries? |
ceremonie1, ceremoniën
ceremonie2, ceremonieën (2) |
Bedoeld wordt waarschijnlijk dat 'ceremonie' twee meervouden heeft afhankelijk van de uitspraak, niet dat er twee betekenissen van 'ceremonie' zijn |
ceremonie, ceremoniën, ceremonieën |
| chlamydia (mv) |
Wat een zotte fout. 'Hernia' is toch ook geen meervoud van 'hernium'! Volgens de lijst is 'cara' eveneens mv, dus 'cara zijn nare handicaps voor een kind' |
chlamydia, de |
| heptäeders (7) |
Sukkels |
heptaëders |
| mentrix, mentrices |
Is dat Latijns aandoende meervoud niet wat overdreven? 'Mentor' was de man, 'mentrix' is een moderne uitvinding. Dan lijkt me 'mentrixen' logischer |
mentrix, mentrixen? |
| sergeant-majoor-vliegers (2) |
Het is wel 'kapiteins-vliegers', wat is het verschil? |
sergeanten-majoor-vliegers?
sergeant-majoors-vliegers?
of kapitein-vliegers zoals Van Dale? |
| Toeareg, Toearegs |
Is Toeareg (of Touareg of Twareg) niet het meervoud en Targui het enkelvoud? |
|
viceminister-president,
viceminister-presidenten (10) |
Alleen de echte minister-president krijgt een s in het meervoud: ministers-presidenten |
viceministers-presidenten |
| zonnecyclus, zonnecycli |
'Cyclus' heeft wel 'cycli' en 'cyclussen' als meervoud |
ook: zonnecyclussen |
aardappel, appel
ambulance,
eigenaar, hostess,
gemeente, gedachte (7) |
Enige consistentie zou wenselijk zijn. Wel 'pootaardappelen' en 'pootaardappels', maar uitsluitend 'ecoaardappelen' en niet 'ecoaardappels'. Wel 'dennenappelen' en 'dennenappels', maar niet'doornappelen'. En ook niet 'granaatappelen' en 'grannysmithappelen'. Wel 'bureaueigenaren' en 'bureaueigenaars', maar alleen 'garage-eigenaren' en niet 'garage-eigenaars'. Wel twee meervouden van 'ambulance', maar alleen 'dierenambulances'. Het meervoud van 'hostess' is 'hostesses', maar van 'airhostess' is het 'airhostessen'. Bij 'gemeente' en 'gedachte' heeft al die slordigheid bovendien gevolgen voor de tussen-n |
|
15. Verkleinwoorden |
| blocnote (1) |
Net van dit lastige geval ontbreekt het verkleinwoord |
blocnoteje? |
| diskette (1) |
Spreken we niet ook van een 'diskettetje', net als van een 'brunettetje'? Toch zeker als nevenvorm? |
diskettetje? |
| oké; okétje (2) |
Een verkleinwoord van een tussenwerpsel? Zeker naar analogie van ojé, ojétje? Nou, okétje dan |
oké |
teringzooi,
teringzootje (4) |
Naar analogie met 'zooi, zooitje' ligt 'teringzooitje' meer voor de hand. Denk maar aan 'vingerkootje'. |
teringzooi,
teringzooitje |
16. Hoofdletters of kleine letters? |
| Apachedans (11) |
'geen relatie meer met de indianenstam' |
apachedans |
| ariër (blanke niet-jood) (10) |
Het gaat volgens de Taalunie niet om het verschil in geloof, maar om het verschil in volk |
ariër (blanke niet-Jood) |
| Boterwet, Hinderwet |
Moeten wetten met een hoofdletter? Dan ook Woningwet en Grondwet. Zie weer de cryptische toelichting van de Taalunie |
boterwet |
kinderboekenweek-
geschenk (10) |
Boekenweekgeschenk en Kinderboekenweek zijn wel met een hoofdletter. In 2008 toch goed, want samenstellingen met feestdagen krijgen geen hoofdletter en de Boekenweek is kennelijk een feestdag. |
|
| Marollenfrans |
Volgens Van Dale 'slecht Frans'. Dat is toch 'subjectief'? Nee, hier is de hoofdletter van de geografische aanduiding behouden, aldus de Taalunie. Maar moet het dan niet Marollen-Frans zijn? |
marollenfrans?
Marollen-Frans? |
| monnikenlatijn |
Het is ook Kloosterlatijn, en volgens Van Dale is dat niet 'subjectief', zoals potjeslatijn |
Monnikenlatijn |
| Oernevel |
Geen aardrijkskundige aanduiding |
oernevel |
| palmzondag (10) |
Is kennelijk een feestdag, net als Palmpasen |
Palmzondag |
| rooms-koning |
De middeleeuwse koningen waren niet rooms (katholiek), maar koning van het Roomse (Romeinse) Rijk - romanorum rex |
Rooms-koning |
| rummikuppen (10) |
Er zal protest van de fabrikant zijn gekomen: het spel heet Rummikub. Nu moet het niet alleen met hoofdletter, maar ook met een R-symbool: Rummikub®. Als enige woord in de lijst, zie ook xerox. En een spelletje rummikuppen bestaat niet meer. |
|
trias, jura, krijt,
rissglaciaal |
De hele wereld schrijft geologische tijdperken met een hoofdletter. (Het mag wel in 'gespecialiseerde publicaties', maar in 'courante teksten' niet. Motivering ontbreekt in het Groene Boekje, maar zie de toelichting van de Taalunie) |
Trias, Jura, Krijt
Riss-glaciaal |
| salvarsan, rohypnol, valium |
Allemaal merknamen |
Salvarsan, Rohypnol, Valium |
| scrabble, monopoly |
Geregistreerde handelsmerken |
Scrabble, Monopoly |
| cointreau, spa blauw, spa rood ... |
Idem, er zijn er talloze meer ... |
Cointreau, Spa ... |
| spoetnik, skylab, spacelab |
Eigennamen van ruimtevaartuigen |
Spoetnik, Skylab, Spacelab |
| vutter |
Volkomen onverwachts. Het is AOW, AOW'er, WAO-uitkering, WAO'er, VUT en VUT-gerechtigd, maar vutten en vutter |
VUT'er |
| xerox, de (10) |
Er zal protest van de fabrikant zijn gekomen: Xerox is een handelsmerk. Nu moet het nog steeds niet met een hoofdletter, maar wel met een TM-symbool: xeroxTM. Als enige woord in de lijst, zie ook rummikuppen. En het meervoud, xeroxen, bestaat niet meer. |
|
| Zwartamerikaans |
Of gaat het over dat rare taaltje van zwarte Amerikanen? Net als steenkolenengels en Marollenfrans?
Zo moeten we inmiddels ook het onderscheid weten tussen oud-Grieks, Oud-Grieks en Oudgrieks. Voor de Amsterdamse oud-wethouder is wel leuk dat ook Oudkerkslavisch is opgenomen |
zwartamerikaans |
17 Afkortingen, symbolen, etc. |
| Celsius (graden Celsius), de (m.) |
Hoezo 'de'? Een temperatuurverhoging van 1 graden Celsius?
In de derde druk is het een 'uitdr' geworden. Maar Fahrenheit niet, en van kelvin heeft de unie nog niet gehoord |
Celsius: graad Celsius, graden Celsius |
| C14-methode |
Het is, voor scheikundigen, 14C of koolstof-14. Zie ook CO2 |
14C-methode |
| koolstof 14-methode |
Het is, voor scheikundigen, koolstof-14 of 14C. Zie ook CO2 |
koolstof-14-methode |
| ms |
De onlineversie had geen schuine streep, maar dat is inmiddels stilzwijgend verbeterd |
m/s |
18. Woorden afbreken |
| bio-scoop |
Zonder waarschuwing veranderd, was: bios-coop |
|
| Brug-ge-ling-en (7) |
Mannelijke inwoners van Brugge worden niet goed afgebroken. Een inwoonster is wel een Brug-ge-lin-ge |
Brug-ge-lin-gen |
| bui-te-nis-sig |
Multatuli bedoelde, in 1856, 'buiten' plus 'zijn', en zou het dus waarschijnlijk net als 'bui-ten-om' hebben afgebroken. Als je hebt schoolgegaan, doe je het fout. Jammer |
bui-ten-is-sig |
| En-gel-se- sleu-tel (7) |
Dat is geheel nieuw: een afbreekstreepje tussen twee woorden |
En-gel-se sleu-tel |
| Eu-ra-zië |
Staat, etymogisch gezien, wat raar |
Eur-azië? |
| Fa-röer |
In het Deens zijn 'øer' eilanden, 'får' schapen |
Får-øer (of zoiets) |
| Fran-krijk |
Wie dit een vreemde afbreking vond, werd eerst weggehoond door Verkuyl. In de tweede druk van het Groene Boekje is het gewijzigd.

(c Jos Collignon, de Volkskrant, 22 december 2005)
Maar niet van harte. De Taalunie vond de kritiek 'zowel terecht als veel te gemakkelijk en daardoor gratuite.'
Ha! Een bekende fout - de t wordt wel uitgesproken, maar je schrijft 'gratuit'. En wat er met deze kwalificatie bedoeld wordt, weet ik ook niet.
|
Frank-rijk |
| ge-heugen-steun (10) |
Afbreking te weinig |
ge-heu-gen-steun |
| grond-be-gin-sel-en |
Bijna goed |
grond-be-gin-se-len |
| in-du-strie |
Zonder waarschuwing veranderd, was: in-dus-trie |
|
| in-sjal-lah |
Bedoeld wordt waarschijnlijk 'zo Allah het wil' |
insj-al-lah |
| ge-jeu-de-bould (4) |
Koppelteken te veel |
gejeu-de-bould |
| lager (10) |
Koppelteken te weinig |
la-ger |
| lsd (lysergeenzuur-diëthylamide) (10) |
Geen onderzoeker die het doet, maar volgens 'bijzonder geval 7.B' moet er bij klinkerbotsing een koppelteken achter di- en tri- enz. (Overigens hebben 'tetraëder' en 'octraëder' wel een trema.) |
lsd (lysergeenzuurdi-ethylamide) |
ma-ga-zi-ne,
ma-ga-zine |
Goed om ze alletwee op te nemen! |
ma-ga-zi-ne |
mees-muilen,
mees-muil-de,
ge-mees-muild (4) |
Volgens 18.A kunnen we afbreken (a) tussen de delen van een samenstelling, en (d) op andere plaatsen als we zo veel mogelijk medeklinkertekens naar het tweede deel brengen. Wat is (a) meesmuilen? 'Smuilen' is glimlachen (denk aan smile), en 'mee-smuilen' is spottend glimlachen, schamperen. Ook volgens (d) zou het mee-smuilen moeten zijn. Dat de samenstelling misschien versteend is, is toch niet opeens een criterium? |
mee-smuilen,
mee-smuil-de,
ge-mee-smuild
|
| pe-res-troj-ka |
Zowel de Nederlandse als de Russische regels lijken overtreden |
pe-re-stroj-ka |
| roy-aal, roy-a-le, roy-al-er, roy-aalst |
Die vergrotende trap lijkt me niet helemaal volgens de regels afgebroken |
roy-a-ler |
| saa-lien |
Geologische tijdperken zoals Saalien en Maastrichtien worden uitgesproken met i-en op het eind. |
Saa-li-en |
| tzat-zi-ki |
Het lijkt me te gaan om een onscheidbare tz-klank |
tza-tzi-ki |
| vlieg-tui-g-fabriek (5) |
Streepje te veel |
vlieg-tuig-fa-briek |
| wol-fraam |
Nu weer niet etymologisch - komt van spuma lupi, wolfsschuim. Het is een keuze |
wolf-raam? |
| wij-zijgevoel (10) |
Koppelteken te weinig |
wij-zij-gevoel |
Woordgeslacht |
| arts (m.), notaris (m.), rechter (m.) ... |
In welke eeuw leven wij? Maar wel 'taalkundige' zonder geslachtsaanduiding! Had hier niet eerst eens over gediscussieerd moeten worden? |
arts, notaris, rechter ... |
| koopmanschap, de (v.) (11) |
De koopman, het koopmanschap |
koopmanschap, het |
| oudehoer, de (m.) |
Had zijn geslacht niet weggelaten kunnen worden? Bovendien, 'hoer' heeft de aanduiding v. |
oudehoer, de |
| oligopolie, de (11) |
Moet 'het' zijn, net als 'monopolie. |
oligopolie, het |
| peeskamer, het (10) |
Of toch maar de? |
peeskamer, de |
| quark, de |
Iedereen heeft het over 'het' top-quark en zo |
het quark |
| Stanfries, het (2) |
Bedoeld wordt waarschijnlijk de rasechte Fries. Om een taal kan het niet gaan, want er staat een meervoud bij |
de Stanfries |
| ure, het |
Het is toch 'de ure des doods' en 'te elfder ure'? Lijkt mij dus vrouwelijk, ook al is het 'het uur' |
ure, de (v) |
| voltage, de en het |
Ik heb nog nooit 'de voltage' waargenomen |
het voltage |
| wattage, de |
Men zegt: 'het wattage' en 'de blamage'. Het is ook niet 'het was' en 'de water' |
het wattage |
Wat verder ter tafel komt |
| acoeti (1) |
Dat was een tikfout, zegt de Taalunie |
agoeti |
betbetovergrootmoeder,
betoudovergrootmoeder
(8) |
Het woord wordt vast wel eens gebruikt, maar het gebruikelijke lijstje is moeder, grootmoeder, overgrootmoeder, betovergrootmoeder, oudmoeder |
oudmoeder |
biatlon, de (m.)
triatlon, de (m.),
triatlons
pentatlon, de
decatlon, de (m.) en
het, decatlons(2) |
Wie durft te voorspellen wat het geslacht van de zeskamp, de hexatlon is? Is dat de, de (m.) of de (m.) en het? En zou er een meervoud 'hexatlons' zijn?
Als het aantal sporten een driehoeksgetal is, is een meervoud mogelijk, dus het meervoud 'hexatlons' bestaat. En 6 is niet priem, dus het is ook onzijdig. En deelbaar door 2 of 3, dus niet vrouwelijk. Bereken nu zelf de eigenschappen van de heptatlon |
|
| biljard |
Bedoeld wordt waarschijnlijk duizend biljoen. Beetje raar, maar nu ja. Veel mensen zeggen het |
duizend biljoen |
| bobbelgum (2) |
Deze vorm lijkt erg dubieus. Een tikfout?
Nee, Surinaams, licht de Taalunie toe (maar dat wordt niet bevestigd door Google) |
|
| CO2-emissie (enz.) |
Dit kunnen alleen alfa's bedenken die niet weten waar ze het over hebben. Nu moet De Bezige Bij alsnog de 'CO2-lasapparaten' in Tommy Wieringa's Joe Speedboot (p. 134) veranderen. Zie ook C14 |
CO2-emissie |
| decibelgehalte |
Pardon? De bel is de logaritme van een verhouding (bijv. geluidsintensiteit). Wat is het gehalte daarvan? |
? |
| drugkoerier (1) |
Het Groene Boekje kent alleen de 'drugkoerier'. De rest is wel 'drug...' en/of 'drugs...' |
drugkoerier, drugskoerier |
| IT'er, de (m.), IT'ers, ik ftp, jij ftp't |
Staat toch wat slordig, die ftp'ers erbij. En er zijn ook IT'ers (v.) |
IT'er, de, IT'ers |
| kruidje-roer-mij-niet (9) |
In de leidraad, bij de samenkoppelingen op p. 44, staat 'kruidje-roer-me-niet', maar in de woordenlijst staat 'kruidje-roer-mij-niet'. Wat telt zwaarder, de draad of de lijst? Als beide vormen goed zijn, zou dat toch wel in de lijst hebben gestaan? |
kruidje-roer-me-niet,
kruidje-roer-mij-niet
|
macromolecule,
DNA-molecule |
Tegenover 'molecuul'? (Merk op: DNA met hoofdletters) |
macromolecule,
macromolecuul |
| multiple sclerose |
Het is 'multipel, multipele', ook in deze combinatie |
multipele sclerose |
| pet (polyethyleenereftalaat) |
Zo moeilijk is scheikunde toch niet? Desnoods gewoon overtikken! |
pet (polyethyleentereftalaat) |
| peterprinciple |
Het principe van Peter, verwant aan de wet van Parkinson. Maar dan nog. In het Engels schrijft men 'Peter principle' |
peterprincipe? |
| pH (potentiaal hydrogenium) |
Volgens Søren Sørensen, die de term invoerde, betekende het wat anders. Waarom zouden we zijn uitleg niet aanhouden? Zat er geen bèta in de commissie? |
pH (pondus hydrogenii) |
| reciproque |
Dat is wel heel ouderwets |
reciproke |
| smörrebröd |
Niet meer rare letters dan nodig, besliste het Instituut voor Nederlandse Lexicologie, dus de Denen hadden het nakijken |
smørrebrød |
| SOS (Save Our Souls) |
Een bekende misvatting, dat SOS iets zou betekenen |
SOS |
| tallegio (4) |
Bedoeld wordt ongetwijfeld kaas uit Lombardije, maar daar schrijven ze het anders. Een woordenlijst pak je juist om veelgemaakte fouten te vermijden |
taleggio |
| translitteratie (2) |
Tegenover 'literair', literatuur'? Inconsistent |
transliteratie? |
| Van Ostaijengedicht |
Wat heeft Van Ostaijen wat andere dichters niet hebben? |
|
| van zinnens zijn (10) |
Het is 'van zins', of 'zinnens' |
zinnens zijn |
| Vondelkenner |
Idem: Hooftkenner staat er ook niet in, zelfs Nijhoffkenner niet |
|
| Zaanse klok |
Nou ja! Dan weet ik er nog wel een paar. Friese klok, Zeeuwse klok... |
|
zaterdagsavonds,
zondagsavonds (2) |
Merkwaardige nieuwvormingen. Het is 's avonds en 's middags, en zaterdagavond en zondagavond. Wordt bedoeld zaterdag 's avonds? Of wordt er niks bedoeld? |
's zaterdagavonds
's zondagavonds |
|
Slordig trouwens die tikfouten in het hoofdstuk over de inrichting van de lijst: 'getimet' in plaats van 'getimed', 'capuccino' in plaats van 'cappuccino' (p. 122) (2).
De Taalunie heeft hier duidelijk zitten slapen; in de Erratalijst zijn ook nog verbeterd chistenen, aprés-skiën, bel époque, moelijke, meervoudvormen (5), driekwartmaat, kruidje-roer-me-niet (10) en zo nog een paar (11). De Belgische hoogleraar Dominiek Sandra werd in het voorwoord bedankt als 'Dominique'. |