Echte mannen willen niet naar Mars
Zou het werkelijk zo zijn dat Nederlanders hun lusten zo weinig in bedwang hebben dat er na een belangrijke voetbalzege opeens meer morningafterpillen worden gevraagd? Kunnen we een beroerte voorkomen door vaker vis te eten? Heeft een vrouw meer kans op een reageerbuisbaby als er voor haar gebeden wordt? Helpen warme bronnen tegen reuma?
Het zijn allemaal bevindingen uit wetenschappelijk onderzoek, gepubliceerd in gerenommeerde bladen. Zijn ze daarom waar? Natuurlijk niet. Ook in de wetenschap wordt een hoop flauwekul beweerd -- alleen zijn er niet zo veel mensen die de onzin af en toe eens doorprikken.
In dit boek biedt Hans van Maanen u de korrels zout die u soms nodig heeft bij het lezen van de wetenschapsrubrieken in de kranten. Daarnaast beschrijft de auteur de bekendste affaires ult de vaderlandse wetenschapsgeschiedenis -- waarvan hij er twee van zeer nabij meemaakte -- de mogelijkheden van een bemande vlucht naar Mars, de sociobiologie van de verkrachting, het nadeel van kleine mannen, en nog meer rafelranden van de wetenschap.
Uitgeverij Prometheus, Amsterdam
September 2002
Uitverkocht
ISBN 90-446-0184-9
'... Wel is de toon door het hele boek kritisch, met een flinke dosis cynisme ...' Medisch contact
'... Zijn ironische knipoog naar de mensen die geloven dat vrouwen van Venus komen en mannen van Mars is bovendien typisch voor zijn spitse stijl ...' De Standaard
'... Een leuk boek, waar nog niet in staat dat het niet waar is dat kijkers naar een Touretappe, als het peloton een rotonde nadert, naar links en rechts kijken ..' VARA-gids
' ... Van Maanen richt zijn pijlen vooral op de wetenschappers zelf die hun werk niet goed doen en bekritiseert journalisten met name als naïef doorgeefluik ...' Skepter
'... Dat Buikhuisen dat alleen aan zichzelf heeft te wijten, kunt u nalezen in het boek van Hans van Maanen ..' Piet Grijs
'... Volgens de achterflap zou de auteur wetenschappelijke onzin doorprikken, zoals die door de Nederlandse pers verspreid zou worden. In het artikeltje over Mars, waaraan de bundel zijn naam te danken heeft, doet van Maanen echter zijn best een bestaande mythe nog eens te bevestigen, namelijk dat "we" nog lang niet klaar zijn voor een bemande reis naar een andere planeet ...' Stichting Mars Society Nederland
Inhoud
Echte mannen willen niet naar Mars
Oorverdovende stilte bij Seti
Kans op veroveren heelal verkeken
De nieuwe handleeskunde
Het nadeel van kleine mannen
Mijn mobieltje is kleiner dan jouwe
De taal van de wetenschapper
Buikhuisen mag nog steeds niet
Het brein achter de homoseksualiteit
Grote doorbraak in de strijd tegen aids
De vooringenomen boodschap
Verkrachting als verkeersongeval
De mishandeling van J. S. B.
Piekeren over klimaat is van alle tijden
Vis, vis, en morgen weer vis
'Alvleesklierkanker door overgewicht'
Zutphenaren zijn vetkleppen
En een bakje frambozen
Helaas, niets mis met moes
De bond waarschuwt voor appels
De bond doet maar wat
Nipo gooit naam te grabbel
Negen maanden wachten
Weer duizend auto's verdwenen
Aantal doden in verkeer fors gestegen
Warme ogen van de schrik
Te dom om te zien hoe dom ze zijn
Winkelend publiek kiest onzorgvuldig
Veertien doden extra door voetbal op tv?
Voetbal en woeste seks
Eerder zwanger dankzij voorbede
Moedermelk en intelligentie
Steeds meer tienermoeders
Jonge moeders, criminele zonen
De adders in het gras
Augustus is de maand van Crohn
Elf minuten per jaar
Bronnen van onderzoek
De poezen lusten er geen brood van
De promotie van Nederland
Bronnen van onderzoek
Het persbericht uit kuuroord Gastein (juli 2001): 'Een onlangs uitgevoerde klinische studie van de universiteit Maastricht maakt het Oostenrijkse Gasteinerdal tot het Mekka van alle Nederlanders die lijden aan de pijnlijke gevolgen van reumatische aandoeningen. In het kader van het twaalf maanden durende onderzoek stelde het onderzoeksteam o.l.v. prof. Sjef van der Linden vast, dat de reumatherapie duidelijk betere en langer aanhoudende successen boekt wanneer de behandeling in de thermische gangen in Gastein er onderdeel van uitmaakt.'
Het artikel in Arthritis care and research (oktober 2001): 'Deze studie laat zien dat bij patiënten met de ziekte van Bechterew een drieweekse kuurbehandeling gecombineerd met oefentherapie en de standaardbehandeling significante langetermijnvoordelen heeft boven alleen de standaardbehandeling.'
En het restant na bestudering van het artikel: niets. Na drie weken lekker verwend te zijn voelen mensen met de ziekte van Bechterew -- een langzaam voortschrijdende vorm van reuma -- zich beter dan wanneer ze thuis moeten blijven werken. Daar hoef je de ziekte van Bechterew niet voor te hebben, en daar hoef je geen wetenschappelijk onderzoek op kosten van kuuroord Gastein voor te doen.
Arts-onderzoekster Astrid van Tubergen verdeelde een groep van 120 patiënten in drieën: veertig gingen met de bus drie weken naar Gastein in Oostenrijk, veertig gingen naar het 'thermaalbad' Arcen in Limburg, en veertig bleven thuis bij hun dagelijkse bezigheden. En alsof dat niet voldoende was om de dobbelsteen te verzwaren, kregen de mensen die drie weken weg mochten, ook nog dagelijks uitgebreide oefeningen, gingen ze een half uurtje wandelen, kregen ze houdingscorrectie, lagen in een warm bad, en sportten. De thuisblijvers kregen alleen hun wekelijkse drie uren fysiotherapie en sport.
Het zou wel heel erg ondankbaar zijn geweest als de mensen die naar de kuuroorden mochten na al die aandacht hadden gezegd dat ze zich minder goed voelden -- en dat deden ze dan ook niet. Op bijna alle meetschalen die de onderzoekster in stelling had gebracht, zeiden de kuurders dat ze zich flink vooruit voelden gaan. Objectief werd er niets gemeten, maar dat geeft niet, volgens de onderzoekster.
En zelfs die vooruitgang is nog discutabel. De twee belangrijkste klachten van mensen met de ziekte van Bechterew zijn ochtendstijfheid en pijn. De mensen die in Oostenrijk waren geweest, kregen volstrekt niet minder last van ochtendstijfheid. Ook de anderen merkten geen verbetering in dezen. De pijn werd wel even iets minder -- maar alleen in de groep die in Arcen was gebleven, en alleen de eerste weken na terugkomst. Bij de groep die naar Oostenrijk waren geweest, was de pijnverlichting niet om over naar huis te schrijven en waarschijnlijk toeval.
Zelfs de grafieken die de onderzoekers tekenen zijn misleidend.
Vergelijking van de gemiddelde pijnscores in de drie groepen (wit degenen die naar Gastein gingen, grijs die naar Arcen, zwart de thuisblijvers) twee weken voor de kuur en in de weken erna. Pijn moesten de patiënten scoren van 1 tot 10. Links de grafiek zoals Van Tubergen die geeft, met relatieve scores (positief is verbetering), rechts de absolute cijfers (hoger cijfer is minder pijn).
Door de scores relatief te maken, dus als verbetering of verslechtering van de beginwaarden voor te stellen, en de y-as flink op te rekken, lijkt het effect direct veel imposanter. Weergave in absolute cijfers, dus als werkelijke scores van 1 tot 10, maakt veel minder indruk. De eerste lijnen zijn extra steil, omdat tussen de 'nulmeting' en de eerste meting zes weken zitten, en tussen de andere twaalf. De x-as klopt dus ook niet.
Op 'algemeen welbevinden' en 'totaal functioneren' scoorden de mensen uit Oostenrijk en Arcen wel beter dan de thuisblijvers, dus de gemiddelde score kwam toch nog positief voor de kuuroorden uit.
Ook zes maanden na de kuur was de nagloei nog niet verdwenen -- Van Tubergen noemt het de langetermijneffecten van het kuren -- maar ook dat is wel logisch: de patiënten werden bij elkaar gehouden door extra wekelijkse fysiotherapiesessies. Toen die na negen maanden stopten, was ook het effect van het kuren geheel verdwenen.
Dus kan iedereen blij zijn met de bevindingen. De kuuroorden waarvoor nu 'wetenschappelijk is vastgesteld' dat zij helpen, de Bechterewpatiënten die graag willen dat hun kuren wordt vergoed door de verzekering, en natuurlijk Astrid van Tubergen zelf. Zij kreeg twee dagen voordat het onderzoek werd gepubliceerd de volgens haar 'prestigieuze' Boxberger-Preis van Bad Kissingen voor hoogstaand onderzoek op het gebied van kuren. Aan de prijs is een geldbedrag van 10 000 euro verbonden.