Hans van Maanen

Grote en­cy­clo­pe­die van mis­vat­tin­gen

Kaft

Het verzamelen en weerleggen van mis­vattingen lijkt mijn levens­werk te worden... De eerste druk van toen nog de Kleine ency­clopedie van misvat­tingen verscheen in 1989. Toen een paar jaar later duidelijk werd dat ik zo veel aardige nieuwe misvat­tingen had verzameld dat een aanvulling tot de mogelijk­heden ging behoren, ontstond het dilemma een geheel nieuw tweede deel te maken of een dikkere, tweede editie. Na enige omzwer­vingen ontstond in 2002 die dikkere, tweede editie — zo dik dat de uitgever voor­stelde dat ‘kleine’ uit de titel te schrappen.

Inmiddels, dertig jaar na de eerste editie, zijn we zo ver dat we alle valse beschei­denheid hebben laten varen, en er gewoon de Grote ency­clopedie van hebben gemaakt. Het aantal misvat­tingen dat ik kon opnemen is wederom flink uitgebreid — de weten­schap schrijdt voort — maar bovendien kon ik alle oude misvat­tingen, vooral dankzij de zege­ningen van internet, nog eens goed contro­leren, uitdiepen en opfrissen.


Zie verder de Misvattingen-site.

Amsterdam: Boom, 2019. Aanschaffen.

Gooche­len met ge­tal­len

Kaft

De meeste mensen weten wel raad met valse rede­neringen en slechte argu­menten, maar staan vrij weerloos tegenover cijfers. Zelfs als ze niet worden verblind door de gloed van objec­tiviteit en ongenaak­baarheid, ontbreekt het ze nogal eens aan het gereed­schap om die getallen te controleren en te lijf te gaan. Weinigen gaan in het dagelijks leven zo intensief met getallen om dat zij nog paraat hebben wat een reken­kundig gemiddelde of een procent­punt ook weer inhield.

Met dit boek wil ik dat gereed­schap aanreiken. Het was niet mijn bedoeling een leerboek statistiek voor kranten­lezers (of journalisten) te schrijven, maar een boek waarin ik laat zien, voorbeeld na voorbeeld, hoe er met getallen gegoo­cheld kan worden — ten goede en ten kwade. Getallen komen nu eenmaal niet uit de lucht vallen: ze zijn verzameld en gekeurd, bewerkt en opgepoetst, bij elkaar gezet of gesplitst, benadrukt of verzwegen. Voor welke goochel­trucs moeten we het meest op onze hoede zijn?


Amsterdam: Boom, 2009. Vierde, herziene druk 2019.

Aanschaffen.

Broddel­we­ten­schap

Kaft

Mijn laatste verzameling columns, arti­kelen en opinies. Veruit de meeste hoofd­stukken zijn bewerkingen van stukken die ik tussen 2010 en 2013 voor mijn rubriek ‘Twijfel’ in de zater­dagse wetenschaps­bijlage van de Volkskrant heb geschreven. Veel gaan over voedings­wetenschap en psychologie — het lijkt erop dat daar veel broddel­wetenschap wordt bedreven.

In drie langere hoofd­stukken ga ik wat dieper in op kwesties die destijds voor meer dan gebrui­kelijk rumoer in de krant en op internet hebben gezorgd: de muziek­smaak van jongeren voorspelt hun criminele carrière, frisdrank zonder suiker helpt over­gewicht bestrijden, en mannen met grote ballen zijn slechte vaders.

Ten slotte een aantal meer beschou­wende hoofdstukken over wetenschap, journalistiek en wetenschaps­journalistiek. En over cijfers, pers­berichten en maatschap­pelijke impact.


Amsterdam: Atlas/Contact, 2014. Tweede druk 2015.

Zoeken.

De eerste stap in de we­ten­schap

Kaft

Een van de aardigste series interviews die ik gemaakt heb, was voor het tijd­schrift van de Konink­lijke Neder­landse Aka­demie van Weten­schappen, Akademie­nieuws: bekende Neder­landse onder­zoekers vragen naar het aller­eerste artikel dat ze in een weten­schappelijk tijd­schrift gepubliceerd hebben gekregen — hoe dat ging, of er taart was, wat ze er toen van vonden, en natuurlijk wat ze er nu van vinden.

Het boekje heeft het eigenlijk minder goed gedaan dan ik gehoopt had. Het is, laten we eerlijk wezen, toch een ideaal geschenk bij eindexamen, masters of promotie?


Amsterdam: Boom, 2011.

Aanschaffen. Zoeken.

Ouder werk

Kaft

Je reinste wetenschap

Mijn vierde verzameling columns, artikelen en ander gemopper over weten­schappers en journa­listen.
Atlas/Contact, 2011.

Zoeken.


Kaft

Een gezo­nde geest

Weer een bundeling van stukken, voor het merendeel ‘Twijfels’ uit de Volkskrant.
Atlas/Contact, 2007.

Zoeken.


Kaft

Kwak­zal­verij

Geredigeerd ter gelegenheid van het 125-jarig bestaan van de Vereniging tegen de Kwakzalverij. Met veel mooie artikelen.
Boom, 2005.

Zoeken.


Kaft

Archi­me­des, New­ton, Mur­phy

Bewerking van De wet van, in een sjiek hard jasje gestoken.
Boom, 2004.

Zoeken.


Kaft

Het zon­ne­stel­sel

De jongens mogen met hun vader op reis door het zonne­stelsel.
Van Goor, 2004.

Zoeken.


Kaft

Zoe­te koek en spe­cu­la­tie

De tweede bloem­lezing van kritische journa­listieke beschou­wingen, vooral nog uit Het Parool.
Atlas/Contact, 2004.

Zoeken.


Kaft

7 op de schaal van Rich­ter

Grondige bewerking van Mary Blocksma’s Reading the numbers. Heeft vele drukken gehad.
Bert Bakker, 2002.

Zoeken.


Kaft

Echte man­nen wil­len niet naar Mars

Wetenschap, was de eerste zin van mijn inleiding, wordt veel te serieus genomen. Met Buikhuisen, Buck en Swaab.
Prometheus, 2002.

Zoeken.


Kaft

Voor­ko­men is duur­der dan ge­ne­zen

Een paar maanden betaald verlof bij Het Parool leidde tot deze eerste kritische beschouwingen.
Boom, 1999.

Zoeken.


Kaft

Uit de ou­de dok­ters­tas

Bundeling van een serie voor het AMC Magazine, met Jannes van Everdingen en Ritsaert Lieverse.
Boom, 1998.

Zoeken.


Kaft

FC Al­ge­bra

Over cijfers en sport — wereld­records, de rondere voetbal en de ‘hot hand’ van basket­ballers.
Boom, 1998.

Zoeken.


Kaft

Hoog­ste sco­re tot nu toe!

Computerspelletjes om zelf te programmeren.
Aramith, 1993.

Zoeken.


Kaft

Geen bo­ter, kaas en eie­ren

Bekende en onbekende spelletjes voor potlood en papier.
Aramith, 1992.

Zoeken.


Kaft

Geen wolf en ze­ven geit­jes

Bekende en onbekende spelletjes voor op het dambord.
Aramith, 1992.

Zoeken.


Kaft

Het kerk­hof van de we­ten­schap

Wetenschappelijke theorieën die het onderspit hebben gedolven. Van het geo­centrisch wereldbeeld en de n-stralen tot het lamarckisme en Sapir-Whorf-hypothese.
Boom, 1991.

Zoeken.


Kaft

Onmen­se­lij­ke zin­tui­gen

Onze eigen zintuigen benutten slechts een klein deel van alle informatie uit de buitenwereld die voorhanden is. Over echo­locatie, ultra­violet en infra­geluid.
Aramith, 1991.

Zoeken.


Kaft

De wet van...

Hoe zat het ook weer met de wet van Newton? Van Buys-Ballot? Van Boyle-Gay-Lussac en Parkinson?
Boom, 1988.

Zoeken.


Kaft

Meneer Van Dale wacht op ant­woord

Mijn eerste boekje! ‘Amusante’ spelletjes met potlood en papier.
Het Spectrum, 1986.

Zoeken.